Οι Εικόνες του Τέμπλου

Οι Εικόνες του Τέμπλου

Αν εξαιρέσουμε τις εικόνες του Τέμπλου, όλες σχεδόν οι άλλες εικόνες του ναού, εκτός από δύο, είναι σύγχρονες χωρίς καμία ιστορική και ιδιαίτερη καλλιτεχνική αξία.

Θα πρέπει να σημειώσουμε και πάλι, ότι, όπως και στην αγιογράφηση των τοίχων, έτσι και εδώ, δε θα κάνουμε πλήρη και λεπτομερή περιγραφή των εικόνων αυτών.

Δίπλα λοιπόν στη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που βρίσκεται στη γνωστή θέση της, αμέσως δηλ. αριστερά όπως βλέπουμε την Ωραία Πύλη του Αγίου Βήματος και για την οποία θα μιλήσουμε αμέσως μετά, είναι η εικόνα που παριστάνει τη Γέννηση της Θεοτόκου. Η όλη παράσταση καλύπτει ολόκληρη την επιφάνεια της εικόνος σε τρεις ζώνες. Στην επάνω ο άγιος Ιωακείμ προσεύχεται και παρακαλεί το Θεό να τους δώσει παιδί. Στη μεσαία εικονίζεται η Αγία Άννα, εξαπλωμένη ως λεχώ σε κρεβάτι που καλύπτεται με πολυτελές ύφασμα ενώ της προσφέρουν υπηρεσίες τέσσερις νεανίδες (θεραπαινίδες). Τέλος, στην κάτω ζώνη, μπροστά από το κρεβάτι της χαρούμενης πλέον μητέρας, διότι ελευθερώθηκε από τον ‘Ονειδισμό της ατεκνίας”, βρίσκεται η Παναγία μας ως βρέφος μέσα σε λίκνο (κούνια) ενώ την παρακολουθούν οι θεραπαινίδες. Η συγκεκριμένη θέση της εικόνος δεν έχει καμία σχέση με την ημερομηνία της κεντρικής πανηγύρεως της μονής (15 Αυγούστου). Η εικόνα έχει πλάτος 35 εκ., και ύψος 75 όπως όλες οι εικόνες του τέμπλου ως προς το ύψος. Κάτω δεξιά διακρίνεται ευκρινώς η χρονολογία κατασκευής της (1830). Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ίδια χρονολογία αναγράφεται μόνο σε μια ακόμη εικόνα, ενώ σε δύο άλλες το έτος 1831. Δε σημειώνεται σε καμία άλλη εικόνα χρονολογία ή άλλο στοιχείο προέλευσής τους. Το γεγονός όμως ότι τουλάχιστον τέσσερις εικόνες του τέμπλου αναγράφουν την ίδια (περίπου) χρονολογία, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι και άλλες εικόνες έχουν τα ίδια μ’ αυτές χαρακτηριστικά τεχνοτροπίας και χρωμάτων, αποδεικνύει ότι οι περισσότερες τουλάχιστον εικόνες του τέμπλου αγιογραφήθησαν την εποχή αυτή, δηλ. 17-18 χρόνια μετά τη γνωστή τελευταία ανακατασκευή του ναού.

Το βέβαιο πάντως είναι ότι δεν έγιναν όλες οι εικόνες από τον ίδιο αγιογράφο καλλιτέχνη. Πέρα από τη σαφή διαφορά τεχνοτροπίας, που παρατηρεί κανείς πολύ εύκολα, το γεγονός ότι σχεδόν καμία εικόνα δεν έχει το ίδιο πλάτος με τις άλλες, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι τα ανοίγματα στο τέμπλο κατασκευάσθηκαν σύμφωνα με τις διαστάσεις των εικόνων αυτών, οι οποίες είχαν αγιογραφηθεί από διαφορετικούς αγιογράφους, προφανώς αγιορείτες από τα γειτονικά μετόχια. Έτσι, ενώ η εικόνα της Γεννήσεως της Θεοτόκου έχει πλάτος 35 εκ., η διπλανή της έχει πλ. 40 εκ., και η πιο διπλανή της 42 εκ. Μόνο το ύψος όλων σχεδόν των εικόνων του τέμπλου είναι ίδιο, (75 περίπου εκ.).

Η εικόνα που βρίσκεται στα αριστερά της Γεννήσεως της Θεοτόκου παριστάνει τη Μετάσταση της Θεοτόκου στους Ουρανούς. Στο κάτω μέρος εικονίζονται οι Άγιοι Απόστολοι να στέκονται εκστατικοί προ του κενού μνημείου, πάνω δε απ’ αυτό, μέσα σε φωτεινή νεφέλη, η Παναγία αναλαμβάνεται ολόσωμη στους ουρανούς, συνοδευόμενη από πλήθος Αγγέλων.

Δίπλα ακριβώς, προς τα αριστερά της, βρίσκεται η εικόνα της Γεννήσεως του Χριστού μας, με έτος κατασκευής της το 1831, όπως αναγράφεται περίπου στο κέντρο της εικόνος. Και οι παραστάσεις της εικόνος αυτής σχεδόν καλύπτουν όλη την επιφάνεια. Στο επάνω μέρος (αριστερά και δεξιά) εικονίζονται οι Άγγελοι να ψάλλουν το «δόξα εν υψίστοις Θεώ…”. Λίγο πιο κάτω και δεξιά Άγγελος και πάλι αναγγέλει το χαρμόσυνο γεγονός της Γεννήσεως σε ποιμένα, ενώ στα αριστερά της εικόνος φαίνονται οι «μάγοι” που «οδεύουν προς τον αστέρα”. Προς το κέντρο εικονίζονται ο Ιωσήφ «σύννους, διαπορών και θαυμάζων» και η Παναγία μας με τον Ιησού, ως βρέφος, στην αγκαλιά Της. Στο βάθος και πίσω από τα πρόσωπα αυτά φαίνονται τα ζώα «του στάβλου”. Τέλος στο κάτω μέρος της εικόνος παριστάνονται οι ποιμένες με τα πρόβατά τους, οι οποίοι και πρώτοι αξιώθηκαν να πληροφορηθούν το μεγάλο μήνυμα.

Στο άκρο ακριβώς του τέμπλου, και αφού παρεμβάλλεται το άνοιγμα της βόρειας πύλης του Αγίου Βήματος που καλύπτεται με βελούδινο παραπέτασμα, βρίσκεται η εικόνα της Συλλήψεως της Αγίας Άννης. Έχει διαστάσεις 37×75 εκ. και προέρχεται από την ίδια περίοδο και συγκεκριμένα από το 1831. Στο κάτω περιθώριο που σχηματίζεται μεταξύ της παραστάσεως και στο άκρο του ξύλου υπάρχει σημείωση που λέγει τα εξής: «Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΕΙΚΩΝ CΙΝΔΡΟΜΗ ΜΕΝ ΚΑΙ ΕΞΟΔΩΝ ΤΟΥ ΤΙΜΙΩΤΑΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΣ ΤΟΥ ΑΝΑΣ΄ ΑCΙ ΕΝ ΕΤΕΙ 1831”.

Οι εικόνες που βρίσκονται στη δεξιά πλευρά του τέμπλου (όπως το βλέπουμε), όχι μόνο είναι τελείως ακανόνιστες ως προς το πλάτος τους, αλλά διαφέρουν και απόλυτα μεταξύ τους και ως προς την τεχνοτροπία τους. Το μόνο σίγουρο είναι ότι όλες είναι του 19ου αιώνος.

Η πρώτη δεξιά εικόνα, όπως συμβαίνει σ’ όλες τις ορθόδοξες εκκλησίες, είναι του Κυρίου μας. Στο επάνω μέρος της σημειώνονται οι λέξεις: «Ο ΩN”. Ο Κύριος παριστάνεται ευλογών με το ένα χέρι, ενώ με το άλλο κρατεί ανοιχτό ευαγγέλιο στο οποίο αναγράφεται η γνωστή φράση-πρόσκληση του Κυρίου μας: «Δεύτε προς με πάντες οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι, κ’ αγώ αναπαύσω υμάς”. Η εικόνα έχει πλ. 45 εκ. και ύψος 75 εκ.

Δίπλα της είναι η κλασική μορφή του Τιμίου Προδρόμου. Πρόκειται για μια στενόμακρη εικόνα, διαστάσεων 25X75 εκ., της οποίας η τεχνοτροπία και τα χρώματα είναι τελείως διαφορετικά από την προηγούμενη.

Αμέσως μετά είναι η εικόνα που είναι αφιερωμένη στην Αγία Τριάδα. Πρόκειται για μια εικόνα (διαστ. 55×75 εκ.) ασφαλώς νεότερη και προπαντός «εκτός θέσεως”. Πράγματι στο σημείο αυτό ήταν άλλοτε η νότια είσοδος του Αγίου Βήματος. Αργότερα τοποθέτησαν την εικόνα της Αγίας Τριάδος την οποία έφεραν ασφαλώς από άλλο ναό.

Κάτω απ’ την εικόνα αυτή (και μόνο σ’ αυτή), στο κάτω διάζωμα του τέμπλου, όπου συνεχίζεται το ίδιο σανίδωμα με το επάνω μέρος, εικονίζονται τέσσερις σκηνές από τη ζωή του Αδάμ και της Εύας στον κήπο της Εδέμ. Έτσι στην πρώτη σκηνή παρουσιάζεται η «γέννηση” της Εύας από την πλευρά του Αδάμ, ο οποίος βρίσκεται σε κατάσταση υπνώσεως. Στη δεύτερη σκηνή ο Αδάμ δίδει τροφή σε διάφορα ζώα του κήπου τα οποία συνυπάρχουν χωρίς κανένα πρόβλημα παρ’ όλο που σήμερα τα ξέρουμε άλλα μεν ως ήμερα (οικιακά) και άλλα ως άγρια θηρία. Στην επόμενη σκηνή η Εύα δίδει το μήλο στον Αδάμ, και τέλος στην τέταρτη ο Άγγελος εκδιώκει από τον Παράδεισο τους πρωτοπλάστους. Τα χρώματα από τις παραστάσεις αυτές έχουν φύγει τελείως, σημειώνονται όμως ευκρινώς με μαύρο μολύβι όλες οι παραπάνω σκηνές.

Αμέσως μετά είναι η εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Πρόκειται για μια εικόνα διαστάσεων 38×75 εκ., στην οποία αναγράφεται και πάλι η χρονολογία 1830. Ο Άγγελος όρθιος, κρατώντας σκήπτρο, φέρνει το μεγάλο μήνυμα στη Θεοτόκο, η οποία παριστάνεται γονατιστή λέγουσα: «ΙΔΟΥ ΔΟΥΛΙ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΩΝ PIMA…”(SIC).

Άποψή μας είναι ότι η εικόνα αυτή και η δεύτερη από αριστερά, η εικόνα δηλ. της Γέννησης της Θεοτόκου, αγιογραφήθηκαν από τον ίδιο καλλιτέχνη, ενώ της ίδιας ακριβώς τεχνοτροπίας, ίσως όμως από άλλο χέρι, είναι οι εικόνες της Μεταστάσεως της Θεοτόκου και της Γεννήσεως του Χριστού.

Τέλος στο άκρο δεξιό του τέμπλου βρίσκεται η εικόνα της «Εν τω Ναώ Εισόδου της Θεοτόκου”. Είναι μια εικόνα μικρότερη στο ύψος από τις άλλες και διαστάσεων 40×60 εκ. Η τεχνοτροπία της διαφέρει από τις προηγούμενες. Ο αρχιερέας Ζαχαρίας υποδέχεται στο ναό την τριετή Θεοτόκο που τη συνοδεύουν οι γονείς της Ιωακείμ και Άννα και τέσσερις «αμίαντο θυγατέρες των Εβραίων” οι οποίες κρατούν αναμμένες λαμπάδες.

Επάνω ακριβώς από τις μεγάλες εικόνες του τέμπλου υπάρχει και μια δεύτερη σειρά από 25 μικρές φορητές εικόνες, διαστάσεων η κάθε μία 20×30 περίπου εκατοστών, που αναφέρονται κυρίως στα πρόσωπα των Αγίων Αποστόλων και των Προφητών της Παλαιάς Διαθήκης. Πιο συγκεκριμένα εικονίζονται από αριστερά προς στα δεξιά: Οι Απόστολοι Φίλιππος, Βαρθολομαίος, Ανδρέας, Ιάκωβος και Σιμών, οι Ευαγγελιστές Λουκάς, Μάρκος, Ματθαίος και Ιωάννης και οι άγιοι Απόστολοι Παύλος και Πέτρος. Στο κέντρο ακριβώς βρίσκονται οι εικόνες της Παναγίας, του Κυρίου και του Αγίου Προδρόμου και ακολουθούν προς τα δεξιά, όπως βλέπουμε πάντα το τέμπλο, οι μορφές των Προφητών, οι οποίοι κρατούν στα χέρια τους κάποιες μορφοποιημένες εικόνες και συμβολικά στοιχεία με τα οποία προεικόνισαν την Αειπάρθενο, ενώ τμήματα των προφητειών τους υπάρχουν αποτυπωμένα σε «επιγραφικές ταινίες” που μάλλον συμβολίζουν ειλητάρια. Έτσι ο προφήτης Δαυίδ κρατεί κιβωτό ενώ αναγράφεται στο «ειλητάριο” το «Κιβωτόν σε παρίδω…”. Ο προφήτης Σολομών κρατεί στα χέρια ένα ναό, ενώ αναγράφεται το «Ναόν και κλίνιν”. Ο προφήτης Ησαΐας κρατεί δαυλόν, στη δε «ταινία” αναγράφεται το «λαβίδα και θράκα” (Ησαΐα 6,6). Ο Προφήτης Μωυσής κρατεί μια αναμμένη βάτο μέσα στην οποία βρίσκεται η εικόνα της Παναγίας, ενώ αναγράφεται το «βάτου ο καταφλε..”. Ο Προφήτης Γεδεών κρατεί σπόγγον ενώ αναγράφεται το «πόκον Θεόδροσον”. Ο Προφήτης Ααρών κρατεί ράβδον ενώ υπάρχει η φράση «Ράβδον βλαστήσασα”. Ο Προφήτης Ιεζεκιήλ κρατεί μία πύλη, ενώ υπάρχει η φράση «πύλην κεκλεισμένην” (ιεζ. 44, 2). Ο Προφήτης Ζαχαρίας κρατεί λυχνία, ενώ αναγράφεται το «λυχνίαν επτάφω…”. Ο Προφήτης Ιακώβ κρατεί σκάλα και αναγράφεται «Κλίμακα ουρανόν.” Ο Προφήτης Δανιήλ κρατεί λίθους, ενώ αναγράφεται το «λίθον και όρος Παλαί…”. Τέλος ο Προφήτης Ηλίας δεν κρατεί τίποτε, αναγράφεται όμως το «έως πότε θέλετε έχη δύο γνώμας”.

Εκτός από τις εικόνες (μεγάλες ή μικρές) που υπάρχουν στο Τέμπλο και που είναι όλες του 19ου αιώνος, υπάρχουν και δύο ακόμη μικρές φορητές εικόνες, της αυτής περιόδου, που βρίσκονται σε άλλες θέσεις.

Η μία παριστάνει τη Μεταμόρφωση του Κυρίου, είναι διαστ. 31×35 εκ. και βρίσκεται στο προσκυνητάρι του ναού. Η δεύτερη (43×50 εκ.) είναι αφιερωμένη στους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη και βρίσκεται στο άκρο του βορείου τοίχου, δίπλα ακριβώς στο τέμπλο. Όλες οι άλλες εικόνες που υπάρχουν στο ναό είναι σύγχρονες και χωρίς καμία καλλιτεχνική ή ιστορική αξία.

Μοιράσου